एउटा पत्रकार मजदुर हुन सक्छ तर एउटा मजदुर पत्रकार हुन गाह्रो हुन्छ - डिलबहादुर थोकर ग्याम्जो, पत्रकार तथा सचिव, प्रगतिशील प्रवासी श्रमिक मञ्च, मलेसिया

प्रवासमा मजदुरहरुको केन्द्रीय सचिव जस्तो गरिमामय पद सम्हाल्नु भएको छ भनिन्छ यथार्थ के हो ?

एकदमै सही कुरा थाहा पाउनु भएछ । प्रगतिशिल प्रवासी श्रमिक मञ्च, मलेशियाको केन्द्रीय सचिवको जिम्मा साथीहरुले दिनुभएको छ । मलेशियामा रहेको ७ लाख नेपालीहरुमा कैयौं नेपालीहरु सहाराविहन, आफ्नो अधिकार क्षेत्रकोबारेमा बेखवर, अनेक समस्याले झेलीरहेका छन् । सबै समस्याहरुलाई केन्द्रीकरण गर्ने, यहाँको स्थानीय संघ–सँस्था, टेडयूनियन, बारयशोशियसन, राजदुतावास आदिको माध्यमबाट हल गर्ने उद्धेश्यले करिब ८ वर्ष अघि देखि अस्तित्वमा रहेको संगठन हो यो । साथै हामीले संगठित ढंगले नेपाली युवा शक्तिलाई बाहिरीनबाट रोक्नका लागि सरकारलाई स्वदेशमै रोजगारको ग्यारेन्टी गर्न दवाव सिर्जना गर्न पनि यो संगठनको आवश्यकता देखियो । त्यसैले यसलाई हामीले निरन्तरता दिँदै अगाडि बढाइरहेका छौं । यसैविचमा गत डिसेम्बर १६ तारिखका दिन क्वालालम्पूरमा भएको पाँचौं ऐतिहासिक राष्टिय सम्मेलन भव्यताका साथ सम्पन्न भएको थियो

विदेशि भूमिमा बसेर पनि संगठित हुनु भएको छ कतिको सजिलो छ ?

–पक्कै पनि विदेशी भूमिमा बसेर संगठित हुन त्यति सजिलो छैन । विदेशमा सबै श्रमजीविहरु जेलमा थुनेको जस्तै भएर बस्न बाध्य छन् । समयलाई आफ्नो अनुकुलतामा बदल्न धेरै गाह्रो छ । समय मिलाउन गाह्रो हुन्छ । तैपनि समय मिलाएर निश्चित समय भित्र हामी संगठित हुने र हाम्रो समस्याहरुलाई केन्द्रीकरण गर्ने गरेका छौं । अनि समस्या समाधान गर्नका लागि निश्चित साथीहरुलाई जिम्मेवारी दिएका छौं । त्यहीं अनुसार समाधान पनि गर्दै आएका छौं । जे होस जस्तो सुकै प्रतिकुल्ता भए पनि हामी संगठीत भएका छौं । त्यहीं नै ठूलो कुरा हो भन्ने लाग्छ ।

संगठनका योजनाहरु के के छन् त ?

–मुलुक यतिखेर अत्यन्तै जोखिम अवस्थामा छ । मुलुकको यस्तो परिस्थितिमा पनि पश्चागामी राजनीतिका धार बोकेका पुरानो पार्टीहरुले आज मुलुक प्रति जिम्मेवार देखाउनु भन्दा पनि लापरवाही गरिरहेका छन् । त्यसको परिणाम भनेको लाखौं युवा जनशक्ति विदेशिन बाध्य हुनु हो । यसरी विदेशिन बाध्य भएका श्रमजीविहरुलाई व्यवस्थित र सुसंगठित बनाउँदै मुलुक प्रति जिम्मेवार बनाउने, विदेशि भूमिमा आफ्नो अमुल्य श्रम बेचेर घरपरिवार चलाउन बाध्य युवाहरुलाई देश प्रति चिन्तित बनाउने, विदेशि भूमिमा रहनुपरे पनि आफ्नो अधिकारकोबारेमा सबै श्रमजीविहरुलाई सचेत गराउने, विदेशमा काम गर्न आएका श्रमजीविहरुको सुरक्षा, मुलुकमा नै रोजगारको सिर्जना, समृद्धशाली नेपाल बनाउन नेपाल सरकारले ठोस कार्यक्रम ल्याएर युवा शक्तिलाई सही ठाउँमा प्रयोग गर्न नेपाल सरकारलाई दवाव सिर्जना गर्ने छौं । प्रवासमा रहुन्जेल संझौता अनुसार सुविधा नपाउनेलाई कानुनी तरिकाले दिलाई दिने पनि हाम्रो योजना हो । यतिखेर हाम्रो संगठनले श्रमजिविहरु माथि भएका सबैखाले ज्यादतीको विरुद्धमा कानूनी तरिकाले अगाडि बढिरहेका पनि छौं । यो प्रयास जारी नै रहन्छ । साथै खास गरिकन संगठनले अब विदेशमा रहेर पनि आफ्नो देशको परिवर्तनको पक्षमा आफूलाई सधैं उभ्याउने, यहाँ आउनुभएका सबै श्रमजीविहरुको हरेक प्रकारको अधिकारको सुरक्षा र प्रत्याभूति गराउने हाम्रो योजना छ ।

मलेशियामा नेपालीहरुको अवस्था कस्तो छ ?

–यहाँको अवस्था देख्दा मानवियता भन्ने कुरै यहाँका मालिकहरुले नबुझेको जस्तो लाग्यो । जति नै आत्मसम्मानमा आँच पुगेपनि, जति नै दुःख कष्ट भएपनि सहेर बस्नु बाहेक अर्को विकल्प छैन । नेपालको मेनपावरहरुले हामी श्रमजीविहरुलाई एउटा सपना देखाउँछन् । हामी बेरोजगार र अभावमा रहेका श्रमजीविहरु दलालहरुको कुरामा सजिलै विश्वास गरेर विदेशमा जान्छौं । तर यहाँ आइपुगेपछि मेनपावरले देखाएको सपना चक्नाचुर हुन्छ । उसले भनेको भन्दा पनि विपरीत । एउटा कम्पनीमा भनेर पठाउँछन् तर अर्को कम्पनीमा काम गर्न लान्छन् । नेपालमा भनेको जति तलब सुविधा केही हुँदैन । सवाल उठाएमा कम्पनीले दिने गरेको अलि अलि सुविधा समेत कटौती गर्दै मानसिक यातना दिन थाल्छन् । चुपचाप बस्नु बाहेक अर्को विकल्प छैन । यसो भएर कैयौ नेपाली श्रमिकहरुले आत्महत्या गर्ने, मानसिक सन्तुलन गुमाउने गरेका छन् । भरखरै पनि एउटा कम्पनीमा कार्यरत तराई मूलका एक नेपालीले २ वर्षमा समेत ऋण तिर्न नसक्दा मानसिक सन्तुलन गुमाउन पुगेको छ । जसलाई नेपाल फिर्ता गरिसकेका छन् । चरम श्रमशोषण त छँदै छ साथै सुरक्षा पनि छैन । बाध्यताले थिचेपछि चुपलागेर बस्नु बाहेक अर्को विकल्प नै छैन ।

मेनपावर कम्पनीहरुले नेपाली कामदारहरुलाई ठगीदै आएको चर्चा जहिले पनि चलिरहेका छन्

वास्तविकता के रहेछ त ?

–प्राय जसो मेनपावर कम्पनीहरु मानव तस्कारको बैधानीक निकायका रुपमा रहेका छन् भन्दा कुनै फरक पर्दैन । आफ्नो पैसाले आफै बेचेर आउनु पर्ने बाध्यता भएका श्रमिकहरुलाई झुक्याउने कुरा त सामान्य नै भइसकेको छ । न्यूनतम तलब मलेशियामा ५ सय ४६ रिंगेट हो । तर मलेशिया आएपछि ४ सय ८१ रिंगेट मात्र पाउने समस्या त अझै छ । अनि अहिले श्रमिकहरुलाई ठग्न उनीहरुलाई झन धरै सजिलो भएको छ । किन भने मलेसिया सरकारले गत जनवरी १ तारिख देखि सबै श्रमिकहरुको न्यनतम तलब ९ सय रिंगेट लागु गर्न सबै कम्पनीहरुलाई निर्देशन दिइसकेका छन् । एकाध कम्पनीहरु बाहेक अरु कम्पनीहरुले यो लागु गरेका छैनन् । लागु गरे पनि ओभर टाईम दिइरहेको छैन । जसको कारणले ९ सय रिंगेट भन्दा धेरै कमाउने श्रमिकहरुको लागि धेरै घाटा भएको छ । साथमा अब श्रमिकहरुबाट लेवि लिने कुरा पनि चलिरहेको छ । तलबको बृद्धिसँगै दलालहरुले न्यूनतम ९ सय रिंगेट भइसकेको सुनाउँदै पैसा धेरै असुल्ने गरेका छन् । १ लाख ५० हजारसम्म पैसा लिएको हामीले थाहा पाएका छौं । त्यसैले दलाल र मेनपावरहरुको फसाउने जालमा कुनै पनि श्रमिकहरु पर्नु हुँदैन । यदि कसैलाई ठगेको छ भने हाम्रो संगठनलाई जानकारी दिएमा हामी आवश्यक प्रक्रिया अगाडि बढाउने पनि छौं । वास्तविकता बुझेर मात्र विदेशमा जाँदा राम्रो हुन्छ । तर मलाई नेपाल सरकारको गैर जिम्मेवारीपना देख्दा सारै दुःख लाग्छ । मेनपावर कम्पनी र उसका दलालहरुलाई सरकारले छानविन गरेर कार्वाही गर्नुपर्नेमा अझ बढी मेनपावरहरु बढाउन सरकारले अनुमति दिइरहेको छ । मलेसियामा रहेका ७ लाख नेपालीहरुको पसिनाको सरकारले किन अबमुल्यन गरेको होला ?

अब प्रसंग पत्रकारितातिर मोडौं है त अब पत्रकारीता छोड्ने हो ?

हेर्नुहोस पत्रकारिता छोड्ने त प्रश्नै उठदैन । किनकी आजको युग भनेको सूचना–संचारको युग हो । दुनियाँ बदल्ने कुनै शक्ति छ भने त्यो सञ्चार मात्र छ । सन्दर्भ र स्थानका हिसावले अलग होला तर म जहाँ पुगे पनि पत्रकारिता गरि नै रहेको छु । कुनै न कुनै मिडियासँग म जोडी रहेको छु । आज म जहाँ छु त्यहाँ पनि म पत्रकारिता गरिरहेको छु । पत्रकारितालाई मैले बुझेको छु । त्यसैले यसलाई छोड्न सकिदैन ।

पत्रकारिता भित्र निक्कै टिका टिप्पणी हुन्छ यसलाई तपाईं के भन्नु हुन्छ ?

टिकाटिप्पणीलाई म स्वभाविक रुपमा लिन चाहन्छु । समाज विज्ञानलाई हामीले राम्रोसँग बुझेका छौं । यो समाज वर्गीय समाज हो । एक थरी मान्छेहरु यहाँका कुलीन र दलालहरुलाई मालिक सम्झिन्छन् भने अर्को थरि मान्छेहरु श्रमजीवि उत्पीडित जनतालाई मालिक सम्झिन्छन् । आ–आफ्नो वर्गको सेवा सबैले गरिरहेका हुन्छन् । पत्रकारिता क्षेत्र पनि योबाट अछुतो छैन । जवसम्म वर्ग विभाजित समाज रहन्छ यो पक्रिया रोकिने छैन । हामीलाई पनि थाहा छ, स्वतन्त्र र निश्पक्ष पत्रकारिताको कुरा गरेर कहिल्यै नथाक्ने तर आफ्नो कलम एमाले काँग्रेसको राजनीतिक उदेश्य अनुसार चलाउने यो कस्तो स्वतन्त्र र निश्पक्ष पत्रकारिता हो ? अरुलाई पार्टी पत्रकारिता ग¥यो भनेर भन्ने आफूले गरेको पत्रकारीता चाहिं कुन पत्रकारिता हो नी ? यो कुरा उनीहरुले बुझ्न जरुरी छ । कागको नाम कागले काटेको जस्तै हो । अहिलेकै कुरा गर्नुहुन्छ भने पत्रकार डेकेन्द्र थापाको सवाललाई कुन नियतबाट उठान गरिरहेको छ यसबाट पनि स्पष्ट हुन्छ । पत्रकार डेकेन्द्र थापा कस्तो पत्रकार हो ९० प्रतिशत जनतालाई थाहा छ । जनयुद्धको क्रममा पत्रकारको जामा लगाएर विनबर्दीका तत्कालीन शाहीसेना बनेर आन्दोलनको विरुद्धमा उत्रेको कुरा जनतालाई थाहा छ । नयाँ संविधान र शान्ति प्रक्रियालाई टुंगोमा पु¥याउनुको सट्टा भड्काउन तल्लीन काँग्रेस एमालेका कार्यकर्ताहरुलाई पनि थाहा छ । यो क्रममा पत्रकारहरुको भूमिका के रह्यो ? आम जनताले हेरिरहेका छन् । कृष्ण सेनको हत्या प्रकरणलाई किन ओझेलमा पार्छन ? पत्रकारले कहिं एमाले काँग्रेसका कार्यकर्ताहरुलाई कुनै राजनीतिक दलको कार्यालय ध्वस्त पार्न लगाउन हुन्छ ? उनीहरुको कथित स्वतन्त्र पत्रकारिताको मुखुन्डो नराम्रोसँग उघ्रेको छ । बरु भन्दिए भईहल्यो नि प्रष्ट हामी माओवादी विरोधी कलम चलाउने पत्रकार हौं । हामी त निर्भिकताका साथ भन्छौं हामी परिवर्तन विरोधी र जनविरोधी दलालहरुको विरुद्धमा जनताको पक्षमा निरन्तर कलम चलाई रहन्छौं । त्यति मात्र होइन, काभ्रेकै कुरा गर्नुहुन्छ भने राजनीतिक पूर्वग्रह त पत्रकारहरु माफमा छँदै छ एउटा पार्टीको मुखपत्रले त कैयौं मान्छेलाई समाजबाट, परिवारबाट विस्थापित पार्दै आइरहेको छ । व्यक्तिगात चरित्रको विषयलाई लिएर निरन्तर छापेर आत्महत्या गर्न बाध्य समेत पारेको छ । यो कुरालाई लिएर पिडित मान्छेहरुले त्यस्तो पत्रकारिता माथि धावा बोले के थेक्न सक्छ ? त्यसैले उनीहरुले म माथि गर्ने गरेको टिका टिप्पणीको कुनै तूक छैन । दुनियाँ लाई भ्रममा राखेर गरेको पत्रकारिता सही पत्रकारीता होइन पीत पत्रकारिता हो ।

भनेपछि तपाईलाई मजदुर नेता भन्दा फरक नपर्ला ?

दुनियाँमा रहेका सबै श्रमजीविहरु मजदुर नै हुन् । कामका हिसावले अनेक होलान् तर जसले आफूलाई गरिखाने सम्झिन्छन् तिनीहरु सबै मजदुर नै हुन् भन्ने लाग्छ । त्यसो भएपछि म पनि मजदुर हुँ । शायद तपाईं पनि मजदुर नै हुनुहुन्छ भन्ने लाग्छ ।

होइन भने पत्रकारिता छाडेर मजदुरीमा पुगिएको छ नी ?
त्यसो होइन । एउटा कुरा के स्पष्ट हुनुप¥यो भने एउटा पत्रकार मजदुर हुन सक्छ तर एउटा मजदुर पत्रकार हुन गाह्रो हुन्छ । मलाई मजदुरहरुको नेतृत्व गर्न कठिन भएन । तर एउटा मजदुरलाई पत्रकारिता गर भन्नु भो भने अलि कठिन नै हुन्छ । अनि अर्को कुरा दिन रात बोरा सिलाउने, पसलमा बसेर चल्ला बेच्ने, जग्गा दलाली गर्ने, काठको ठेकेदारी गर्ने, दिनभरि पढाउने आदि–आदि मान्छेहरु त पत्रकार हुन्छ भनेपछि मलाई पत्रकार भन्न किन मिल्दैलन ? मैले त कुनै कुनै मिडियामा आफ्नो कर्म त गरिरहेकै छु नि । जिल्लाकै सवाल मा भन्ने हो भने पनि मैले निरन्तरता दिईरहेको छु । रेडियो मैत्री एफ.एम., प्रवासमै रहेको श्रम साप्ताहिकमा त सहभागि नै छु नि ? अरुले जस्तो भोली पत्रकार महासंघको निर्वाचनमा भोट हाल्न कै लागि सदस्यतालाई निरन्तरता दिन मैले पत्रकारीता गरिरहेको छैन । सबै स्पष्ट भए हुन्छ । म पत्रकार नै हुँ ।

पत्रकारीता र नोकरीमा कुन प्यारो लाग्छ ? किन ?
श्रमका हिसावले भन्ने हो भने पत्रकारीता र नोकरी भनेको एउटै हो भन्ने लाग्छ । तर जिम्मेवारीका हिसावले धेरै भिन्नता छ । किनकी पत्रकारितामा उन्मुक्तिका साथ विचार अभिव्यक्ति गर्ने मौका पाउँछ । देश दुनियाँको लागि जिम्मेवार बनेर लेख्नुपर्ने र बोल्नुपर्ने हुन्छ । नोकरीमा त्यस्तो हुँदैन । यसमा खाली उत्पादन र उत्पादन सम्बन्धसँग मात्र केन्द्रीत हुन्छ । जस्तोसुकै भएपनि एउटा कम्पनी मालिकको योजनामा चाल्नुपर्ने हुन्छ । त्यसैले मैले माथि पनि भनिसकें एउटा पत्रकार मजदुर हुन कठिन छैन तर एउटा मजदुर पत्रकार हुन कठिन नै छ । त्यसैले मलाई पत्रकारीता नै प्यारो लाग्छ ।

तपाई त राजनीति कर्मी पनि त हो नी होइन र आफुलाई कुन कोटीमा राख्नु हुन्छ ?
पत्रकार पनि एउटा विचार बाहक व्यक्ति नै हो । दुनियाँलाई राजनीतिले नेतृत्व गरेको कुरालाई कसैले नकार्नै सक्दैनन् । चाहे त्यो राजनीतिलाई फोहोरी खेल भनेर घृणा गर्नेहरु होस् ऊ पनि राजनीतिबाट अछुतो छैन । त्यसैले म राजनीतिक कर्मी भन्दा सिन राजनीति प्रति अलि चासो राख्ने व्यक्ति हुँ । तर एक चोटी हामी पत्रकारिता जगतलाई हेरौं, यहाँ मुखले जति भने पनि निष्पक्ष र स्वतन्त्र पत्रकारिता गर्ने पत्रकार कति जना छन् ? शायद एक जना पनि निस्क्यो भने विश्वकै अचम्म मध्यको एउटा अचम्म हुने छ । पार्टी सदस्य नभए पनि पार्टीको कुरा लेख्ने र बोल्नेहरु छन् । पत्रकार डेकेन्द्रको कुरालाई जोडदर उठाएर विपक्ष पार्टीहरुको कथित आन्दोलन उत्कर्षमा पु¥याउने योजनालाई मुलुकका केही पत्रकारहरुले पूर्ण सहभागिताका जनाएर सफल पार्न खोजीरहेका छैनन् ? केही शीप नलागेपछि २२ जना पे्रस यूनियन र प्रेस चौतारीका पत्रकारहरु विस्थापितको नाटक गर्दै विभिन्न जिल्लामा सहानुभूति बटुल्न थाले । यो नाटक पनि तुहिएको छ । अब कुन नाटक गर्न एमाले काँग्रेसले उक्साउँछ हेर्न बाँकी छ । यसमा मेरो उहाँहरु प्रति कुनै गुन्जायस छैन । टीका टिप्पणी गर्नु पर्ने आवश्यकता पनि छैन । त्यसैले म यति भन्न चाहन्छु कि राज्यको कानूनलाई मान्दै निरन्तर पत्रकारिता गरिरहने सञ्चारकर्मी हुँ ।

होइन भने पत्रकार महासंघले त तपाईंको नाम लिष्टमा सुचिकृत गरेको छैन नी ? यसलाई कसरी लिनुहुन्छ ?

पत्रकार महासंघको लिष्टमा मेरो नाम सुचिकृत छ कि छैन भन्ने कुरा मलाई त्यति ठूलो लाग्दैन । मैले पत्रकारितालाई निरन्तरता दिएको छ कि छैन भन्ने कुरा चाहिं ठूलो कुरा हो । मैले माथि पनि उल्लेख गरिसकें पत्रकारहरुको वर्गीय पक्षधारताकोबारेमा । महासंघको लिष्टमा जहाँ सम्म मेरो नाम सुचिकृत छैन नि यो नै राजनीतिक पूर्वाग्रही हो । यसको मतलव उहाँहरुको पत्रकारिताको मिशान र हाम्रो पत्रकारिताको मिशान नितान्त फरक छ । उहाँहरु यथास्थितिवादको वरिपरि त्यसको सेवा गर्दै गर्ने पत्रकारितालाई नै असली पत्रकारिता हो भन्ने लागिरहेको छ । हामी फेरी श्रमजीवि जनता नै यो देशको मालिक हो, उनीहरुलाई परिवर्तनको खाँचो छ । अधिकार सम्पन्न बनाउन जरुरी छ, उनीहरुको आवाजलाई संगठित पार्दै जागरण पैदा गराउनु पर्छ भन्ने उदेश्यका साथ पत्रकारिता गरिरहेका छौं । यहीं भिन्नताका कारण उनीहरुले हामीलाई पत्रकार नै ठानेका छैनन् । फेरी अर्को कुरा राजनीतिक हिसाबले उनीहरु काँग्रेस एमालेको योजनामा चाल्ने पत्रकार साथीहरु भएको कारणले पनि विगतमा एमाले काँग्रेसका गलत कुराहरुलाई जनता समक्ष पु¥याएको भनेर उनीहरुले मेरो नाम राख्न नदिएको पनि हुनसक्छ । विगतमा पनि यस्ता पूर्वाग्रही नभएको होइन विचार अभिव्यक्ति गर्ने मेरो नैसर्गिक अधिकारलाई समेत त्यति खेर प्रतिबन्ध लगाएको थियो । एकाध व्यक्ति फेरिए पनि त्यहीं समूह अहिले पनि पत्रकार महासंघको पदाधिकारीमा नै छन् । त्यसैले यसलाई विचारको आधारमा गरिएको पूर्वाग्रही बाहेक केही पनि होइन । पत्रकारिता जगतमा मलाई निषेध गर्ने उहाँहरुको गुरुयोजना हो ।

तपाईं पत्रकारिता नै गर्नुहुन्छ भन्ने आधार के छ ?

मैले माथि पनि भनिसकें म अहिले पनि पत्रकारिता गरिरहेको छु । म काभ्रे मै पनि निरन्तर समाचारहरु लेखिरहेको छु । त्यति मात्र होइन म मैत्री एफ.एम. काठमाडौंमा समेत यहाँबाट समाचार संप्रेशन गर्ने गरेको छु । साथै यहाँ प्रकाशित श्रम साप्ताहिकमा म कार्यरत छु । म चाँडै स्वदेशमा फर्किदै छु । मेरो योजना पत्रकारिता नै हो ।

त्यसो भए पत्रकारिता गर्नु पनि मजदुर नै हो ?
पत्रकारिता पनि गर्नु पनि मजदुर नै हो । होइन भने न्यूनतम परिश्रमको निर्धारणको माग पत्रकारले किन गर्नु प¥यो ? किन श्रमजीवि ऐन चाहियो ? पत्रकारलाई श्रमको मुल्य चाहिँदैन र ? ठूल ठूला मिडियामा अहिले जो मालिक र श्रमजीवि पत्रकारहरु बीचमा अन्तर्विरोध बढरहेको छ, कारण त्यहीं नै हो ।

अब पाठकले बुझ्दा पत्रकार र मजदुरमा भिन्नता छैन भन्दा फरक नपर्ने भो के भन्नु हुन्छ ?

विल्कुल हो । श्रमजीविहरुको माझमा बसेर, कठिन भन्दा कठिन श्रम गरेर म पत्रकारितालाई निरन्तरता दिइरहेको छु भनेपछि कसरी भिन्नता भयो त ?

सम्पूर्ण प्रवासी श्रमिकहरुको तर्फबाट भन्नै पर्ने केही कुरा छ भने भन्दिनुस् न ?
विदेशिन बाध्य भएका युवाहरुले सकेसम्म आफ्नै देशको साधान स्रोतको पहिचान गर्ने र स्वरोजगार हुने अवसरको खोजी गरौं । हामी आफैले आफैलाई चिनौं । विदेशमा रहेका युवाहरुबाट पनि केही सिकौं । यतिखेर नेपालमा दलालहरुलाई दलाली गर्न सजिलो भएको छ । किनकी न्यूनतम तलब सुविधा ९ सय रिंगेटको कुरा चलिरहेको छ । अहिले यो सबै कम्पनीमा लागु भएको छैन । यदि कुनै दलाल वा मेन पावरले ९ सय रींगेटको प्रलोभन देखाएको छ भने आवश्यक प्रमाणहरु बनाउन जरुरी छ । नेपालमा ९ सय भनेर यता आएपछि भएन भने विचल्लीमा पर्ला । साथै उनीहरुले भने जति रकम नतिर्न अनुरोध गर्दछु । अन्तमा प्रवासमा रहेका सम्पूर्ण श्रमिकहरुको समस्या र पत्रकारिताकोबारेमा तपाईंको पत्रिका मार्फत राख्ने जुन मौका दिनु भो त्यसका लागि धन्यवाद र पत्रिकाको उत्तरोत्तर प्रगतिको कामना गर्दछु ।